mánudagur 14.júní 2010 - Hjördís Jónsdóttir - Lestrar 61
-------------------------------
Kæri félagsmaður,
Menntamálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, hefur svarað bréfi sem
undirritaður sendi á hana og félagsmenn SÍNE í framhaldi af staðfestingu
hennar á nýjum úthlutunarreglum.
Undirritaður þakkar henni fyrir skjót svör.
Bestu kveðjur,
Valur
Svar menntamálaráðherra:
Sæll Valur,
Úthlutunarreglur LÍN þarf að skoða í heildarsamhengi ríkisfjármálanna en
sjóðurinn þarf að mæta ákveðinni sparnaðarkröfu í ár eins og allt annað í
ríkisrekstrinum. Ástæðan er sú að ekki einungis hefur ríkissjóður þurft að
taka á sig miklar skuldbindingar vegna hrunsins heldur hafa tekjustofnar
hans skroppið saman. Afleiðingin er risavaxinn fjárlagahalli: 216
milljarðar króna árið 2008, 150 milljarðar króna árið 2009 og tæplega 100
milljarðar króna á þessu ári. Eins og þú sérð er samanlagður halli
ríkissjóðs á þessum árum um 500 milljarðar króna og er hann fjármagnaður
með lántökum. Gert er ráð fyrir að vaxtagjöld ríkissjóðs, m.a. vegna
hallareksturs, verði 99 milljarðar króna árið 2010 sem er 6 milljörðum
meira
en lagt er í heilbrigðiskerfið og er það blóðugt. Til þess að lágmarka
vaxtakostnað af þessum lántökum vinna stjórnvöld nú eftir áætlun um að ná
jöfnuði í ríkisfjármálum árið 2013. Til þess þarf bæði að auka tekjur
ríkissjóðs og skera niður útgjöld hans.
Þegar kemur að niðurskurði útgjalda eru menntamálin því miður ekki
undanþegin, ekki frekar en velferðar- og heilbrigðismálin. Samanlagt fara
tveir þriðju hlutar útgjalda ríkissjóðs til þessara málaflokka ef
vaxtagjöld eru ekki tekin með. Við fjárlagagerð stjórnvalda eru þessir
þrír málaflokkar varðir sérstaklega fyrir niðurskurði, en í ljósi þess hve
stór hluti af kökunni þeir eru er ómögulegt að lækka útgjöld ríkissjóðs
sem neinu nemur án þess að hreyfa við þessum þremur málaflokkum. Þar eru
fáir kostir góðir og vandinn ærinn.
Þrátt fyrir það var grunnframfærsla Lánasjóðs Íslenskra námsmanna hækkuð
um 20% á síðasta ári og er það mesta hækkun sem gerð hefur verið á henni.
Í fjárlögum næsta árs getum við ekki hækkað grunnframfærsluna frekar og
þurfum raunar að hagræða innan Lánasjóðsins til þess að viðhalda henni og
svo hægt verði að hækka hana um leið og færi gefst. Þær breytingar sem
gerðar eru með nýjum úthlutunarreglum eru liður í þessu.
Breytingarnar sem nú hafa verið samþykktar á úthlutunarreglunum fela í sér
minni kröfu um námsárangur en þær reglur sem voru í gildi fram til ársins
2008. Það sama á við þegar sjónum er beint að öðrum Norðurlöndum sem
jafnan eru okkar fyrirmyndir.
Fyrir skólaárið 2008-2009 var úthlutunarreglum LÍN breytt frá því að gera
kröfu um 75% námsárangur per önn í kröfu um 20 ECTS-einingar að lágmarki
per skólaár, eða 33% námsárangur á skólaárinu. Hins vegar þá varð sá sem
var skráður í nám að hausti að skila 20 ECTS einingum eða 67% námsárangri
til að til að fá greitt út lán. Það má því að vissu leyti segja að fyrir
einstaklinga sem þurfa á lánum frá LÍN að halda sér til framfærslu bæði á
haust- og vorönn þá hafi krafan um námsárangur lækkað úr 75% í 67% á
haustönn við þessar breytingar árið 2008. Krafan um námsárangur á vorönn
fór svo eftir því hve mörgum einingum viðkomandi námsmaður skilaði á
haustönn, þ.e. einingar á bilinu 20-30 fengust greiddar og svo ekki fyrr
en eftir 40 einingar.
Breytingarnar á reglum um námsframvindu fyrir skólaárið 2010-2011 gera
kröfu um 60% námsárangur sem þýðir að þeir námsmenn sem stunda fullt nám
eru að fá aukið svigrúm á haustönn. Í staðinn fyrir að þurfa að skila 20
ECTS-einingum þurfa þeir að skila 18 að lágmarki til að fá greidda
framfærslu. Hvort um aukið eða skert svigrúm á vorönn er að ræða fer eftir
þeim einingum sem námsmaðurinn skilar á haustönn. En vissulega er það svo
að oftar en ekki er um auknar námsframvindukröfur að ræða á vorönn.
Rétt er að taka skýrt fram í þessu samhengi að allar undanþágur í reglum
sjóðsins eru óbreyttar, t.d. vegna veikinda og lesblindu.
Á undanförnum árum hefur fjölbreytileiki náms aukist til muna og sífellt
fleiri námsmenn taka hlutanám og þá jafnvel með vinnu. Fram til 2009 gátu
þessir námsmenn þegið framfærslu frá LÍN (að frádreginni 10%
tekjuskerðingu). Til dæmis lánaði LÍN til námsmanna sem voru í námi sem
skipulagt var sem nám með vinnu. Til að sporna gegn þessu þá voru gerðar
breytingar á úthlutunarreglum LÍN 2009-2010 þar sem hætt var að lána til
framfærslu í nám sem er ekki skipulagt sem fullt nám.
Sem fyrr segir hafa efnhagsaðstæður á Íslandi breyst verulega til hins
verra sl. 1 til 2 ár og var því talið eðlilegt að skerpa skilin á milli
þess að vera annars vegar námsmaður í fullu námi eða virkur þátttakandi í
atvinnulífinu hvort sem viðkomandi er í vinnu í dag eða ekki.
Á Norðurlöndunum er almennt gerð krafa um 75% námsárangur og er þá almenna
reglan sú að námsmaður sé í fullu námi. Á Norðurlöndunum öllum er lögð
mikil áhersl á að flýta námsframvindu nemenda. Í Danmörku var t.d.
háskólalögunum breytt og settar auknar skyldur á háskólana til að sinna
nemendum sem væri farið að seinka í námi með það að markmiði að tryggja að
þeir fengju hvatningu til að ljúka námi. Í Noregi, Danmörku og Finnlandi
er verið að skoða hvernig nota megi lánasjóðina til að hraða nemendum í
gegnum skólakerfið.
Breytingarnar á reglunum fyrir skólaárið 2010-2011 gera kröfu um 60%
námsárangur sem þýðir að í flestum tilfellum eru námsmenn sem stunda fullt
nám að fá aukið svigrúm á haustönn þ.e. í staðinn fyrir að þurfa skila 20
ECTS-einingum þurfa þeir að skila 18-ECTS einingum að lágmarki til að fá
greidda framfærslu. Þessi nálgun ætti einnig að auka skilvirknina í
skólakerfinu þannig að hver króna nýtist betur sem hlýtur að
vera sameiginlegt markmið okkar allra.
Áhrif breytinga á barnastuðla hafa engin áhrif fyrir námsmenn með eitt
barn. Fyrir einstæða foreldra með tvö börn lækkar grunnframfærlan á mánuði
úr 229.200 kr. í 226.500 kr. og úr 283.500 kr. í 270.000 kr. hjá einstæðum
foreldrum með þrjú börn. Þetta er 1,2% og 4,8% lækkun. Fyrir námsmenn í
sambúð lækkar grunnframfærslan á mánuði úr 180.800 kr. í 179.300 kr. séu
þeir með tvö börn en úr 210.900 kr. í 203.300 kr. séu þeir með þrjú börn.
Vissulega er þarna um lækkun að ræða en barnastuðlarnir eru þrátt fyrir það
sambærilegir og að sumu leyti hærri en það sem gengur og gerist í
bótakerfi hins opinbera.
Þegar öllu er á botninn hvolft er sú leið sem nú er farin við breytingu á
úthlutunarreglum í ljósi þeirrar hagræðingarkröfu sem Lánasjóðurinn þarf
að mæta sú sem kemur sér best fyrir sem flesta stúdenta auk þess sem reynt
er að hlífa barnafólki eftir fremsta megni.
Að öðru leyti má nefna að fyrir tilstuðlan stjórnvalda á vettvangi norrænu
ráðherranefndarinnar fengu hátt í 300 námsmenn á Norðurlöndum
framfærslustyrki í fyrrasumar og svipaður fjöldi styrkja verður í boði í
ár. Ennfremur var lagður um það bil hálfur milljarður króna í að skapa
sumarstörf fyrir stúdenta þetta sumarið til að mæta erfiðu atvinnuástandi.
Við viljum því svo sannrlega leggja okkar af mörkum til að stúdentar geti
haldið áfram námi.
Kær kveðja, Katrín.
