Samband íslenskra námsmanna erlendis

Gildi náms erlendis

Erindi Guðmundar Thorlacius, formanns SÍNE, á Alþjóðadegi Háskóla Íslands 2003.

Á alþjóðadegi Háskóla Íslands er ekki úr vegi að leiða hugann að gagnsemi menntunar sem menn afla sér við erlendar menntastofnanir. Þegar rætt er um gagnsemi menntunar hafa einkum tvö viðhorf verið uppi á teningnum. Sumir hafa lagt áherslu á að menntun eigi að hafa hagnýtt gildi, þannig að gagnsöm sé aðeins sú menntun sem gefur mest af sér efnislega fyrir samfélagið eða einstaklinginn. Aðrir hafa hins vegar kveðið skýrt á um að menntun sé ræktun mannlegra eiginleika, þroskabraut fremur en starfsbraut.

Ég tel að þeir sem aðhyllast hið efnislega viðhorf um gagnsemi menntunar, sem reyndar virðist vera nokkuð útbreitt, geti ekki annað en hvatt og stutt nemendur til að halda út í lönd og nema við erlenda skóla. Vegna smæðar þjóðarinnar er framboð af námsbrautum nokkuð takmarkað, en með því að sækja til útlanda og í nám sem ekki er boðið upp á hér heima, færir fólk aukna færni og þekkingu til landsins og stuðlar með því að efnahagslegum og tæknilegum framförum meðal þjóðarinnar. Einnig er það svo, að þótt boðið sé upp á hið tiltekna nám hér heima, er augljós gagnsemi í því að fólk fari út fyrir landssteinana til að nema þessar greinar við erlenda skóla, og komi með aðrar lausnir til að leysa viðtekin vandamál en viðgengst hefur.

Þegar hugað er að hagnýtu gildi menntunar má ekki gleyma því að oft á tíðum fara menn í nám erlendis til að ná tökum á tungumáli innfæddra, en koma að því loknu heim og leggja stund á að kenna okkur hinum málfræði hins erlenda tungumáls. Í sambandi við tungumálanám verður einnig að benda á augljósa kosti þess að nema sérfræðigreinar erlendis, en með því ná menn ekki einungis tökum á sérfræðigrein sinni, heldur ná þeir einnig tökum á öðru tungumáli, fagmáli stéttar sinnar, sem gerir þeim síðan kleift að tjá sig við erlenda starfsbræður sína.

Af þessu stutta yfirliti má ráða að þegar einblínt er á hagnýtt gildi menntunar er ljóst að menntun erlendis hefur raunverulegt notagildi fyrir þjóðina og að styðja við bakið á námsfólki sem fer til náms í erlenda skóla er henni arðsöm fjárfesting.
Ég verð að játa að ég er einn þeirra sem aðhyllst hef það viðhorf að menntun sé beinlínis gagnslaus, hafi hún ekki ákveðið hagnýtt gildi. Það var áður en ég fór sjálfur í nám til útlanda. Ég tel, eins og áður, að hagnýtt gildi menntunar sem menn afla sér erlendis sé ótvírætt, en að alls ekki megi vanmeta þau andlegu verðmæti sem menntun erlendis kallar fram. Þegar menn halda til útlanda til náms, hefst nýtt skeið í ævi þeirra. Menn skilja oft eftir sig fjölskyldu eða stóran hluta hennar, vini og kunningja. Enginn er eyland, og því leitar maður sér að nýjum vinum og kunningjum, sem oftast eru reyndar samlandar í hinu nýja landi eða aðrir, sem einnig eru útlendingar í hinu nýja námslandi. Af eigin reynslu veit ég að þarna geta skapast vináttusambönd sem ætlað er að lifa um ókomna framtíð.

Með langri dvöl erlendis kynnist maður fólki sem kemur frá ólíkum menningarsvæðum og hefur allt aðra sýn á menn og málefni en maður sjálfur hefur. Hér er ég ekki að einblína á fólk sem kemur frá fjarlægum heimsálfum, heldur ekki síður fólk frá Evrópu og Bandaríkjunum. Ef vel tekst til fær maður með þessu móti tækifæri til að átta sig á sérkennum þess að vera Íslendingur, en jafnframt að læra að meta, þekkja og skilja það sem einkennir ólíka menningarheima. Ég tel að gagnsemi þess að sækja menntun til útlanda sé þar með ekki síst sú að menn geta öðlast ákveðna viðsýni og umburðarlyndi sem þekking á ólíkum mennningarheimum og fólkinu sem lifir og hrærst í þeim gefur manni. Gagnsemi þessa þáttar menntunar er ótvíræður, bæði fyrir einstaklinginn, en ekki síst fyrir samfélagið sem þessi einstaklingur er hluti af.
Það er því niðurstaða mín af þessum hugleiðingum um nám erlendis að í því endurspeglist inntak gagnsemi menntunar, sem er að gera mönnum kleift að takast á við þau verkefni sem lífið leggur þeim á herðar.