Trygginar
ÍSLENSKIR NÁMSMENN ERLENDIS
Námsmenn erlendis njóta ýmissa réttinda. Meðal þeirra eru réttindi samkvæmt lögum um almannatryggingar, t.d. til sjúkratrygginga og
réttindi samkvæmt lögum um fæðingar- og foreldraorlof. Íslenskir námsmenn erlendis, utan Norðurlandanna geta átt lögheimili hér
meðan á námi stendur og haldið rétti sínum til almannatrygginga.
Hverjir teljast til námsmanna erlendis?
Námsmaður sem á lögheimili hér á landi og dvelst erlendis við nám er áfram tryggður meðan á námi stendur ef hann er ekki
tryggður í almannatryggingum námslandsins.
Með námsmanni er átt við einstakling, annan en launþega eða sjálfstætt starfandi einstakling , sem er við nám eða
starfsþjálfun sem lýkur með útgáfu vottorðs um menntun sem viðurkennt er af yfirvöldum.
Taki námsmaður upp fasta búsetu eða launavinnu í námslandinu ber honum að tilkynna slíkt til Þjóðskrár og fellur hann
þá ekki lengur undir íslenska tryggingavernd.
Nám í ríkjum EES ríkjum og Sviss (að undanskildum Norðurlöndum)
Námsmenn erlendis, utan Norðurlandanna, eiga að geta haldið lögheimili sínu hér á landi meðan á námi stendur og haldið rétti
sínum til almannatrygginga. Námsmenn þurfa þó að kynna sér vel reglur þess lands sem farið er til. Námsmenn og fjölskyldur
þeirra eiga rétt á læknishjálp þar ef þörf krefur hjá hinu opinbera heilbrigðiskerfi viðkomandi lands í samræmi við
EES reglurnar um almannatryggingar.
Til að tryggja sér rétt til aðstoðar ef þörf krefur hjá heilbrigðiskerfi hins opinbera í EES landi þarf að framvísa evrópska sjúkratryggingakortinu.
Námsmenn á Norðurlöndum
Þeir sem fara í nám til Norðurlandanna taka yfirleitt upp búsetu þar. Þeir falla undir almannatryggingareglur viðkomandi lands. Aðstoð er
veitt samkvæmt reglum í viðkomandi landi og getur þjónusta og kostnaður verið ólík milli landa.
Nám utan EES
Námsmenn sem stunda nám í löndum utan EES og fjölskyldur þeirra geta haldið lögheimili sínu hér á landi meðan á
námi stendur og haldið rétti sínum til almannatrygginga. Unnt er að fá útgefna tryggingaryfirlýsingu um sjúkratryggingar hér á
landi.
SJÚKRATRYGGINGAR
Þeir sem hafa búið á Íslandi síðustu sex mánuðina eru sjúkratryggðir.
Sjúkratryggðir greiða lægra gjald til læknis og minna fyrir lyf, hjálpartæki, þjálfun og njóta margvíslegrar annarrar
aðstoðar.
Börn yngri en 18 ára sem búsett eru hér á landi eru sjúkratryggð með foreldrum sínum. Sama á við um stjúpbörn og
fósturbörn. Miðað er við skráningu í Þjóðskrá.
Þarf frekari tryggingu?
Þrátt fyrir ofangreint getur verið nauðsynlegt fyrir námsmenn að kaupa sér tryggingar hjá tryggingafélögum. Slíkar tryggingar
greiða oft mun fleiri tegundir sjúkrakostnaðar en almannatryggingakerfið, t.d. heimflutninga vegna sjúkdóma eða andláts. Sé námsmaður
tryggður hjá tryggingafélagi sem greiðir hluta kostnaðar á hann ekki rétt á þátttöku almannatrygginga nema að því
leyti sem tryggingafélagið bætir ekki, þ.e. námsmaður skal leita fyrst til tryggingafélags.
LÍFEYRISTRYGGINGAR
Lífeyristryggingar greiða m.a. elli- og örorkulífeyri, tekjutryggingu, örorkustyrk, barnalífeyri og fæðingarorlof. Þeir sem eru búsettir
hér á landi geta átt rétt á greiðslum lífeyristrygginga samkvæmt ákveðnum reglum. Krafist er mismunandi langs búsetutíma
eftir bótaflokkum: frá 12 mánaða vegna fæðingargreiðslna til þriggja ára vegna örorku- og ellilífeyris.
Endurhæfingarlífeyrir og greiðslur vegna fatlaðra og langveikra barna eru greiddar samkvæmt lögum um félagslega aðstoð og greiðast ekki til
einstaklinga sem eru búsettir erlendis.
Greiðslur í fæðingarorlofi.
Fæðingarstyrk fá foreldrar sem hafa verið utan vinnumarkaðar (eða í minna en 25% starfi) og námsmenn. Skilyrði fyrir greiðslu er að jafnaði
að foreldri eigi lögheimili hér á landi við fæðingu barns og síðustu 12 mánuði á undan. Ekki er heimilt að stunda launuð
störf á meðan styrkur er greiddur.
Undanþágur frá búsetuskilyrði
Heimilt er að greiða fæðingarstyrk hafi foreldri verið búsett í öðru EES-ríki á síðustu 12 mánuðum fyrir
fæðingu barns og fyrir liggi E 104 vottorð sem staðfestir tryggingatímabil foreldris þar. Foreldrar sem flutt hafa lögeimili sitt tímabundið til
útlanda vegna náms og hafa átt lögheimili hér á landi í a.m.k. fimm ár fyrir flutning geta líka átt rétt á
fæðingarstyrk ef sá réttur er ekki fyrir hendi í búsetulandinu. Ef rétturinn þar er lakari en hér á landi geta foreldrar átt
rétt á mismuninum. Foreldrar sem flutt hafa lögheimili vegna náms en uppfylla ekki skilyrði fyrir greiðslu fæðingarstyrks námsmanna eiga ekki
rétt á greiðslu.
Fullt nám
Fullt nám telst vera 75-100% samfellt nám í viðurkenndri menntastofnun innan hins almenna menntakerfis á Íslandi í a.m.k. sex mánuði á
síðustu 12 mánuðum fyrir fæðingu barns. Sama á við um 75-100% nám á háskólastigi eða annað sambærilegt nám.
Leggja þarf fram staðfestingu frá viðkomandi skóla um námsframvindu. Heimilt er að veita undanþágu frá skilyrðinu um fullt nám
þegar foreldri á eftir minna en sem nemur 75% námi á síðustu önn í námi og er að ljúka prófgráðu. Verðandi
móðir sem hætta þarf námi af heilsufarsástæðum getur átt rétt á fæðingarstyrk sem námsmaður hafi hún
sannanlega verið skráð í fullt nám og fengið greidda sjúkradagpeninga sem námsmaður eða verið á biðtíma eftir þeim.
Verklegt nám á Íslandi síðustu sex mánuðum fyrir fæðingu barns sem veitir ekki rétt til greiðslna úr
fæðingarorlofssjóði er metið sem fullt nám. Foreldri sem hefur verið samfellt í a.m.k. sex mánuði í starfi áður en nám
hófst getur fengið fæðingarstyrk sem námsmaður þrátt fyrir að námið hafi ekki varað í sex mánuði. Foreldri þarf
þá að vera í námi fram að fæðingu barns. Foreldri sem hefur lokið a.m.k. einnar annar námi og farið á vinnumarkað strax að
því loknu getur átt rétt á greiðslum sem námsmaður ef samanlagður náms- og starfstími er a.m.k. sex mánuðir. Foreldri
þarf þá að vera á vinnumarkaði fram að fæðingu barns.
Flutningur búsetu
Greiðslur almannatrygginga, t.d. örorkulífeyrir, örorkustyrkur, tekjutrygging og barnalífeyrir greiðast áfram þótt flutt sé til annars
EES-ríkis eða Sviss. Ýmsar uppbætur og greiðslur samkvæmt lögum um félagslega aðild falla hins vegar niður, t.d.
endurhæfingarlífeyrir og tengdar greiðslur. Hægt er að semja um að fá greiðslur yfirfærðar á bankareikning erlendis, en fólki er bent
á að kynna sér möguleika í þessu efni hjá viðkomandi bönkum. Upplýsingar um greiðslu barnabóta úr landi fást
hjá ríkisskattstjóra eða skattstofu.
EES-ríki
Til EES-ríkja teljast Austurríki, Belgía, Danmörk, Finnland, Frakkland, Grikkland, Holland, Írland, Ísland, Ítalía, Liechtenstein, Luxemburg,
Noregur, Portúgal, Spánn, Stóra-Bretland, Svíþjóð og Þýskaland. Einnig gilda að mestu leyti sömu reglur gagnvart Sviss og gilda
innan EES.
Athugið málið
Námsmenn og aðrir sem ætla utan til dvalar ættu að kynna sér þann rétt sem þeir eiga samkvæmt íslenskum lögum áður en
haldið er af stað og einnig réttindi í náms- eða dvalarlandi; hvaða vottorða þar sé krafist o.s.frv. Nánari upplýsingar má
nálgast á vefsíðu Sjúkratrygginga Íslands: http://www.sjukra.is/heilbrigdisthjonusta/rettindi-milli-landa/flutningur-milli-landa/namsmenn-erlendis/.
Þá má finna mikilvægar upplýsingar um réttindi námsmanna og fjölskyldur þeirra, dvalarréttindi ofl. innan EES á slóð
Evrópusambandsríkjanna. Upplýsingar um almannatryggingar á Norðurlöndum eru á heimasíðu tryggingastofnana viðkomandi landa. Þeim
má tengjast í gegnum heimasíðu Sjúkratrygginga Íslands.
SJÚKRATRYGGINGAR ÍSLANDS
Tryggingastofnun ríkisins annast framkvæmd almannatrygginga. Þjónustumiðstöð Tryggingastofnunar er á Laugavegi 114, 150 Reykjavík. Utan
Reykjavíkur eru umboðsskrifstofur sjá sýslumönnum. Hægt er að nálgast umsóknareyðublöð ásamt öðrum
upplýsingum um almannatryggingar á heimasíðu, www.sjukra.is Einnig er hægt að senda fyrirspurnir á sjukra@sjukra.is
